Sosyal medya platformlarının çocukları daha uzun süre ekran başında tutan tasarımları ve algoritmaları dünya genelinde eleştiriliyor. Birçok ülkede bu uygulamalara karşı yaptırımlar uygulanıyor ve firmalara cezalar kesiliyor.

ABD'nin New Mexico eyaletinde görülen davada Meta, Facebook ve Instagram'ın çocuklar üzerindeki etkileri nedeniyle toplam 942 milyon dolar ceza ödemeye mahkum edildi. Mahkeme daha önce verilen 375 milyon dolarlık cezanın üzerine 567 milyon dolar ekledi. Meta'nın çocukların güvenliği için yeni önlemler alması zorunlu hale getirildi.

ABD'deki dört eyaletin Facebook ve Instagram'ın bağımlılık yaratan tasarımları nedeniyle Meta'ya karşı açtığı davalarda ise toplam 1.4 trilyon dolara kadar para cezası isteniyor. Bu davalar şirket tarihinin önemli hukuki süreçlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

TikTok da Avrupa Komisyonu tarafından benzer bir inceleme altında. Platformun sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, anlık bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneriler gibi özelliklerinin kullanıcıları uzun süre uygulamada tutarak bağımlılık yaratabileceği belirtiliyor. Komisyon, TikTok'un Dijital Hizmetler Yasası'nı ihlal etmiş olabileceğini değerlendiriyor.

TikTok, 2023 yılında İrlanda Veri Koruma Komisyonu tarafından çocukların kişisel verilerinin işlenmesiyle ilgili ihlaller nedeniyle 345 milyon euro ceza aldı. Avrupa Birliği ayrıca Temmuz 2026'da TikTok'un çocukları çevrim içi zararlardan yeterince korumadığı iddiasıyla yeni bir soruşturma başlattı. İhlal durumunda şirket, küresel yıllık gelirinin yüzde 6'sına kadar para cezası riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Rusya'da ise Telegram ve Google platformlarında yasaklı içerikleri kaldırmadıkları gerekçesiyle toplam 26 milyon ruble (313 bin dolar) para cezasına çarptırıldı. Telegram'a verilen ceza Google'ınkinden daha yüksek oldu.

ABD'deki ilk duruşma öncesinde Oakland'da bir grup, sosyal medya bağımlılığı nedeniyle hayatını kaybeden çocuk ve gençlerin isimlerinin yer aldığı pankartlarla Meta'yı protesto etti. Protestocular sosyal medya yasağı ve düzenlemelerin uygulanmasını talep etti.

Tüm bu davalarda ortak nokta, sosyal medya platformlarının algoritmalarla kullanıcıları bağımlı hale getiren tasarımlarıdır. Çocukların gelişim döneminde olmaları nedeniyle bildirimler, sürekli yeni içerik sunulması ve algoritmaların ilgiyi takip ederek içeriği kişiselleştirmesi daha fazla tartışılıyor. Devletler artık sadece çocukların gördüğü içeriklere değil, platformların çocukları daha uzun süre uygulamada tutmak için tasarımına da odaklanıyor.

Milyonlarca dolarlık cezalar ve devam eden davalar sosyal medya şirketleri için yeni bir dönemin habercisi olabilir. Gelecekte platformların bağımlılık yaratan özelliklerini çocuklar için değiştirmeleri gerekebilir.